De verhalen van Chris Bajema

Heel Radio 1 zit er vol mee, mensen die spelen dat ze reporter zijn’, zegt radio- en theatermaker Chris Bajema. Ooit was Chris ook reporter voor Radio 1, tot hij de Amerikaanse radioserie This American Life ontdekte. Toen wist hij dat hij niet de enige was die niet zocht naar snel nieuws en sport, maar naar mooie verhalen.

Zoals het verhaal van Jacob Sleutelberg. Een man die achtereenvolgens consultant, dakloos, journalist en weer dakloos was. Aflevering 12 van de VPRO radioserie Toendra.

‘Dit is Jacob Sleutelberg, 65 jaar, draagt tweedehandskleding maar ziet eruit als een gedistingeerde man. Lamswollen trui, overhemd, rooie broek. Eind jaren ’90 was ie even bekend in Nederland, omdat hij een autografisch boek had geschreven en onder andere te gast was bij Paul de Leeuw.’

De maker van deze Toendra-aflevering is naar eigen zeggen ‘geen journalist’. Het enige wat Chris Bajema wil, is ‘een verhaal zo goed mogelijk vertellen’.

Hoe ben je te werk gegaan?

‘Jacob Sleutelberg leek een man met een goed verhaal. Ik heb hem eerst gebeld. Het klikte tussen ons en hij had inderdaad een goed verhaal. Ik zocht hem op, nam meteen mijn recorder mee en viel met de deur in huis: Wie is je vader, wie je moeder? Met de antwoorden heb ik verder niet veel gedaan. Maar het is fijn om te weten wie je precies interviewt.’

Na anderhalf uur opnemen ging Chris naar huis, maakte een plannetje voor het verhaal en keerde vervolgens nog zo’n drie keer terug voor extra antwoorden. ‘Hierbij ben ik heel streng, dan wil ik een antwoord van 15 seconden en dan moet het soms vier keer opnieuw.’

Een keer heeft Chris met Jacob een fietstocht langs de kringloopwinkels en tweedehands kledingzaakjes gemaakt. Hiermee begint de documentaire. Dat vond Jacob een fijn uitje. En Chris vond het goed om ‘iets op te nemen in het hier en nu; om enige beweging in het verhaal te krijgen.’

Waarom wilde je het verhaal van Jacob Sleutelberg vertellen?

‘Wat ik belangrijk vond bij het maken van het verhaal was dat de Jacob tot twee keer toe op straat was beland, maar dat hij het de tweede keer anders had beleefd. Het verhaal van de eerste keer was al bekend, wat er gebeurde na de tweede keer, dat was het nieuwe verhaal.’

Gaandeweg ontstond de opbouw ervan. Chris: ‘Het is zoeken naar de juiste balans. Wat wil je dat de luisteraar nu al weet? Wat hou je nog achter? En wat wordt de uitsmijter.’ In de tweede minuut vraagt de luisteraar zich af: Het gaat nu goed met Jacob. Maar kan het ooit weer mis gaan? In de tiende minuut stelt Chris precies deze vraag en zegt hij: ‘Jacob zelf weet zeker van niet’.

‘Als ik me nu heel kut voel, kan ik het ook zeggen. En ik weet ook dat ik dat doe.’

Verhalen die ergens over gaan

‘Ik maak nu al heel lang documentaires’, vertelt Chris. De eerste was Het Proces (1998). ‘En het belangrijkst wat ik in de loop der jaren geleerd heb, is dat je moet maken wat je zelf leuk vindt. Ik wil graag persoonlijke verhalen vertellen, en niet op pad gaan met een minister die voortdurend een persvoorlichter naast zich heeft staan.’ Chris herinnert zich een interview met minister Remkes: ‘Gruwelijke ervaring, ik word er nog wel eens zwetend wakker van.’

Nog even terugkomend op Radio 1. Chris bedenkt zich dat hij één reporter wel heel goed vindt: Mischa Blok. Voor de AVRO interviewt ze mensen op straat over de liefde. Niet over het nieuws, niet over sport. Nee, verhalen van mensen. ‘Verhalen die ergens over gaan.’

Bajema’s grens tussen feit en fictie

Behalve documentaires, maakt Chris Bajema ook fictieve hoorspelen en ‘theaterdingen’, waarvoor hij vaak samenwerkt met zijn vriendin Paulien Cornelisse.

‘Ik vind het heel leuk om te spelen met de grens tussen feit en fictie. Mijn hoorspelen lijken vaak op documentaires. En interviews, reportages en documentaires zijn natuurlijk ook geconstrueerd.’

‘Een geïnterviewde mag zijn verhaal best een beetje aandikken – denk aan vakantieverhalen die steeds mooier worden – maar uiteindelijk moet het wel kloppen. Ik heb een keer een verhaal afgebroken omdat ik, na drie intensieve opnamedagen, ontdekte dat de geïnterviewde de geschiedenis beter voorstelde dan die was.’

Man met de microfoon

Jacob Sleutelberg doet zich tegenwoordig niet meer beter voor dan die is. Wil je weten waarom, luister dan de 12 minuten durende aflevering van Toendra: De vele levens van Jacob Sleutelberg.

Wil je weten hoe Chris Bajema feit en fictie combineert? Als het een beetje meezit kun je vanaf december 2015 luisteren naar Man met de microfoon. Een tiendelige serie met verhalen uit de Indische Buurt in Amsterdam. Een combinatie van echte (documentaire) en fictieve (satirische) verhalen, waarvoor hij onder andere samenwerkt met Jan Jaap van der Wal en Paulien Cornelisse.

Dit interview is gepubliceerd op verhalendejournalistiek.nl

Geef een reactie